ویژه بزرگداشت مبعث رسول اکرم حضرت محمد(ص )
هدف اصلی بعثت پیامبران کدام است آیا پیامبران برای آبادی دنیای مردم آمده اند و یا به سعادت اخروی آنان نظر داشته اند و یا این که هدف آنان دنیا و آخرت با هم بوده است
شماری از روشنفکران غرب باور و غرب زده و گرفتار به بیماری مزمن غرب زدگی در ایران با الگوگیری و کپی برداری از نوشته های متفکران غربی مطرح کرده و این جا و آن جا گفته و نوشته اند : هدف پیامبران جز دعوت به خدا و آخرت نبوده است . تجزیه و تحلیل سخنان این گروه و پاسخ بایسته به شبهه های آنان درخور مقاله ای مستقل است . ولی ما در این جا به گونه گذرا و در حد یک دلیل بر جامع بودن اسلام بسنده می کنیم .
برای پاسخ به پرسشهای یاد شده می توان از دو چشم انداز : بیرون دینی و درون دینی به بحث پرداخت . ولی چون استاد شهید در این جا نیز به دلیلهای درون دینی پرداخته اند ما نیز از همان چشم انداز به بحث خواهیم پرداخت . آیاتی که در آنها هدف رسالت پیامبران آمده بسیار است :
دریک دسته از آیات دعوت به توحید و پرستش خدا و پرهیز از طاغوتان 1 و در دسته ای دیگر دعوت به حیات اخروی تزکیه تعلیم کتاب و حکمت آزادسازی انسانها از غلها و زنجیرها برپایی عدالت اجتماعی و مبارزه با مفاسد اجتماعی و اصلاح جامعه از اهداف مهم پیامبران شمرده شده است 2.
استاد شهید آیت الله مطهری در آثار خود به تفسیر و شرح آیاتی که هدفهای پیامبران را بازگو می کنند پرداخته است و در یک جمع بندی دو هدف زیر را اصلی ترین هدف پیامبران از دیدگاه قرآن کریم می داند : 3
1 ـ شناختن خدا و نزدیک شدن به او
2 ـ برقراری عدل و قسط در جامعه بشری
وی برای هدف دوم به آیه شریفه زیر استدلال می کند :
لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب والمیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه باس شدید و منافع للناس
ما پیامبران را با دلائل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و میزان فرو فرستادیم تا مردم عدل و قسط را بپا دارند و آهن را فرستادیم که در ان صلابت شدید و منفعتهایی برای مردم است .
تکیه بر « حدید » به عنوان عامل قدرت بیانگر این است که پیامبران با بعثت و نبوت خویش می خواهند تحولی بزرگ را در جامعه به وجود آورند دگرگونی که طاغوتان و مستکبران از آن سخت نگران و ناخشنودند. روشن است که طاغوتان با این دگرگونی که حاکمیت آنان را درهم می شکند و کاخ آرزوهای آنان فرو می ریزد به مقابله برمی خیزند و با همه توان برای شکست این حرکت می کوشند.
در اینجاست که پیامبران پس از ارائه نشانه های روشن و عرضه معیارهای سنجش برای پدیدآوردن جامعه ای براساس قسط و زدودن بازدارنده های راه نیاز به « حدید » و حرکتهای مسلحانه پیدا می کنند تا با ستم پیشگان به نبرد برخیزند :
و کاین من نبی قاتل معه ربیون کثیر فما وهنوا لمااصابهم فی سبیل الله وما ضعفوا و ما استکانوا والله یحب الصابرین 5
چه بسا از پیامبران که خدا دوستان بسیاری همراه آنان به نبرد پرداختند و در آنچه در راه خدا به آنان رسید سستی نگرفتند و ناتوان نشدند. خدا صابران را دوست دارد.
امام خمینی در تفسیر آیه : « لقد ارسلنا رسلنالله » به شرح سخن گفته که ما چکیده ای از آن را در این جا می آوریم :
« همه انبیا از آدم تا خاتم برای اصلاح جامعه آمده اند و در این راستا تلاشهای بسیار کردند آیه شریفه « عدالت اجتماعی » در میان مردم را یکی از اهداف پیامبران دانسته است . تناسب « حدید » با برپایی عدالت اجتماعی به این صورت است که : پیامبران دعوت خود را شروع می کنند و در جهت پیاده کردن اهداف خود هستند اگر گروهی سد راه شدند نخست باید با بینات و موازین با آنها سخن گفت و اگر نشنیدند با « حدید » باید در برابر آنها ایستاد.
همه پیامبران این گونه بودند. خداوند موسی (ع ) را به سراغ فرعون می فرستد تا با سخنان نرم با او سخن بگویند و وقتی که این سخنان در او کارگر نمی افتد نوبت به قیام می رسد. آیا می شود گفت که پیامبراسلام (ص ) کاری به کار جامعه نداشته است . آن بزرگوار کدام روزش از مسائل سیاسی خارج بود. دولت تشکیل می داد با کسانی که بر ضد اسلام و مردم بودند جنگ می کرد مساله دخالت در سیاست در راس تعلیمات انبیاست . مگر قیام به قسط بدون دخالت در سیاست امکان پذیر است . 6
با توجه به آنچه که آوردیم سستی و بی پایگی سخنان زیر به خوبی روشن می شود :
« معنی و منظور آیه آن طور که بعضیها تصور و تبلیغ کرده اند این نیست که مردم و دیگران را برای مبارزه با ظلم استبداد و استکبار یا بسط عدالت و دیانت در دنیا بسیج نمایند بلکه خود مردم در اخلاق و رفتارشان عامل به عدالت و قسط باشند کتاب و میزان راهنمای آنان در این کار بوده 7...
چرا این سخن سست است و بی پایه زیرا با پند و اندرز تنها اصلاح جامعه امکان پذیر نیست . آیا در جامعه ای که فقر تباهی ستم و دهها فساد دیگر وجود دارد می توان دیانت را در میان آنان رواج داد اگر جواب مثبت است چرا پبامبران با مفاسد اجتماعی مبارزه می کردند8 و با ستمگران و تباهی آفرینان می جنگیدند روشن است زیرا بدون اینها نمی توان عدالت اجتماعی را حاکم ساخت . تنها در روزگار پیامبراسلام (ص ) بیش از هفتاد جنگ و درگیری رخ داده که در بسیاری از آنها آن بزرگوار رهبری جنگ را مستقیم برعهده داشته است .
اگر پیامبران تنها در اندیشه تبلیغ معارف و پند و اندرز مردم و دعوت آنان به آخرت بودند نه نیازی به « حدید » بود و نه نیروی مسلح و نه نبرد و درگیری صرف تبلیغ آخرت چه ضرری برای فسادانگیزان داشت که در برابر آن می ایستادند و از گسترش دعوت پیامبران جلو می گرفتند بی گمان پیامبران همواره بر آن بوده اند سلطه کافران و مشرکان را بردارند و قدرت آنان را درهم شکنند تا بتوانند حکومت الهی ـ مردمی را به پا دارند.
استاد شهید به هنگام تحلیل انقلاب و زوایای آن انقلاب و نهضت پبامبراسلامی (ص ) را انقلابی سیاسی اجتماعی اقتصادی و ادبی دانسته است . از استاد شهید سئوال می شود ممکن است انقلابی مذهبی داشته باشیم که به دیگر ابعاد نظر نداشته باشد در پاسخ می گوید :
« در مذهب به معنای اعم که جامعه شناسان می گویند بله اما در مذهبی که پبامبران راستین آورده اند نه . البته منظور پیامبرانی است که صاحب شریعت و کتاب بوده اند... از زمان نوح (ع ) هر پیغمبری که آمده است و نظم مذهبی موجود را به هم ریخته به نظم اجتماعی هم توجه داشته و در پی اصلاح آن بوده است بخصوص قرآن در این زمینه تاکید می کند که : « لقد ارسلنا رسلنالله » یعنی بر هم زدن یک نظم فاسد موجود و استقرار یک نظم عادلانه مطلوب هدف همه رسالتها و نبوتها بوده منتهی این امر در اسلام ختمیه محرزتر و مشخص تر است 9.
حکومت و اداره جامعه جزو برنامه های پیامبران الهی بوده است . از پیامبراکرم (ص ) نقل شده که آن بزرگوار فرموده :
« حکومت بنی اسرائیل را همواره پیامبران بر عهده داشته اند. هر پیامبری که از دنیا می رفت پیامبر دیگری جای او را می گرفت . .. » 10
قرآن کریم نیز به روشنی از حکومت بسیاری از پیامبران سخن گفته است :
فقد آتینا آل ابراهیم الکتاب و الحکمه و آتیناهم ملکا عظیما11
به تحقیق ما خاندان ابراهیم را کتاب و حکمت دادیم و به آنها « ملکی » بزرگ دادیم .
علامه طباطبایی می نویسد :
« مراد از « ملک » تسلط بر امور مادی و معنوی است که شامل نبوت ولایت و هدایت مردم نیز می گردد . » 12
گزیده سخن این که دقت در هدفهای پیامبران و شیوه برخورد آنان با قدرتهای زمان و... نشانگر این است که آنان در پی ایجاد حکومتی الهی بوده اند. (طلایه دار صبح یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم )
پاورقی :
1 ـ سوره نحل آیه 26 سوره انبیا آیه 25
2 ـ سوره اعراف آیه های 59 157 سوره بقره آیه 129 سوره آل عمران آیه 164 سوره حدید آیه 25 سوره هود آیه 88 سوره شعرا آیه 151
3 ـ مجموعه آثار ج 175 2 ـ 176
4 ـ سوره حدید آیه 25
5 ـ سوره آل عمران آیه 144
6 ـ صحیفه نور ج 146 15
7 ـ مجله کیان شماره 54 28
8 ـ سوره هود آیه 88 سوره اعراف آیه 142
9 ـ پیرامون انقلاب اسلامی 128
10 ـ صحیح مسلم ج 1471 3 ج 1842 کتاب الاماره باب 10
11 ـ سوره نسا آیه 54
12 ـ المیزان علامه طباطبایی ج 4 375 و 377
تکیه بر « حدید » به عنوان عامل قدرت بیانگر این است که پیامبران با بعثت و نبوت خویش می خواهند تحولی بزرگ را در جامعه به وجود آورند. از این تحول و دگرگونی طاغوتان و مستکبران به شدت نگران و ناخشنودند و روشن است که حاکمیت آنان را درهم می شکند و کاخ آرزوهایشان را فرو می ریزد و از همین رو به مقابله با آن بر می خیزند و با همه توان برای شکست این حرکت می کوشند
پیامبران همواره بر آن بوده اند که سلطه کافران و مشرکان را از بین ببرند و قدرت آنان را درهم شکنند تا بتوانند حکومت تشکیل دهند و به برنامه ریزی و اداره جامعه بپردازند
در یک نگرش کلی می توان دو هدف محوری و اساسی برای بعثت پیامبران برشمرد. هدف اول شناختن خداوند و نزدیک شدن به او و هدف دوم استقرار عدل و قسط در جامعه بشری با تشکیل حکومت الهی